Tatlı krizlerinin altından hormonlar çıktı: Kış depresyonu beyni nasıl etkiliyor?

Hava sıcaklıklarının düşmesi ve gri bulutların gökyüzünü kaplaması, zihinsel ritmi doğrudan etkileyen biyolojik süreçleri tetikliyor. Klinik düzeyde "Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu" olarak tanımlanan süreç, pek çok kişide enerji kaybı ve bitmek bilmeyen bir tükenmişlik duygusuyla seyrediyor.

Uzman Klinik Psikolog Kaan Üçyıldız'ın aktardığı değerlendirmelere göre, havaların soğumasıyla baş gösteren bu duygu durum değişiklikleri yalnızca psikolojik bir reaksiyon değil, doğrudan beynin kimyasal tepkilerinden kaynaklanıyor.

Mevsimsel tablonun temel nedenini doğrudan gün ışığına erişimin azalması oluşturuyor. Canlılık hormonu serotoninin seviyesi güneş ışınlarının çekilmesiyle düşerken, vücut dinlenme fazına geçerek karanlık ortamda melatonin salınımını artırıyor. Beynin sürekli gece algısına kapılması, gün ortasında dahi derin bir uyku ihtiyacını ve uyuşukluğu beraberinde getiriyor.

Klasik ruhsal çökkünlüklerden farklı olarak bu döngü, belirgin şekilde iştah artışı ve tatlı krizleriyle kendini hissettiriyor. Vücut tükenen serotonini hızla dengelemek için hamur işi ve şekerli gıdalara yönelirken, uzun uyku sürelerine rağmen dinlenememe ve sosyal çevreden uzaklaşma isteği tabloyu ağırlaştırıyor. Araştırma verileri, bu döngüsel etkinin kadınlar ile genç yetişkinler arasında çok daha yaygın yaşandığını ortaya koyuyor.

Mevsimsel etkileri kırmak için sabah saatlerinde bulutlu dahi olsa en az 20-30 dakika açık havada yürümek, biyolojik saate güçlü bir uyanış sinyali iletiyor. Çalışma alanlarını cam kenarına taşımak, perdeleri daima açık tutmak ve sabit bir uyku saati belirlemek adaptasyon sürecini hızlandırıyor.

Konuyla ilgili uyarılarını paylaşan Uzman Klinik Psikolog Kaan Üçyıldız, mevsimsel duygudurum değişikliklerinin çoğunlukla ilkbaharda hafiflediğini belirtti. Üçyıldız, yaşanan isteksizlik veya yorgunluğun iş hayatını ve ilişkileri aksatacak boyuta gelmesi durumunda mutlaka bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek alınması gerektiğini ifade etti.